نگاهی به فیلم سینمایی تالکین به کارگردانی دم کاروکسکی از دریچه نوروسینما به قلم دکتر عبدالرضا ناصر مقدسی

نوروسینما : اکثر افراد تالکین را از طریق شاهکارش ارباب حلقه ها می شناسند. البته او کتاب های دیگری نیز نوشته که آنها هم ارزش بسیاری دارند. سه گانه ارباب ۷حلقه های پیتر جکسون نیز به شهرت تالکین افزوده است. اما فیلم “تالکین” تولید ۲۰۱۹ و به کارگردانی دم کاروکسکی از جنس دیگریست. این فیلم به زندگی خود تالکین می پردازد. تا اینجا اتفاق عجیبی در کار نیست. حتی فیلم مورد انتقاد هم قرار گرفته که چرا آنطور که باید و شاید زندگی او را بازتاب نداده است. اما کارگردان در این فیلم زندگی تالکین را با داستان هایش عجین کرده است و همین، فیلم را از یک زندگی نامه ساده به فیلمی که علاوه بر زندگی ظاهری در ذهنیات تالکین نیز کنکاش می کند بدل ساخته است. ما می بینیم که آن سواران هیولاوار سیاه پوش چگونه از دل زندگی آدمیان سر بر می آورند. از دل جنگ ها و کشتن ها. اینکه چگونه میدان نبردی پرخون در ذهن خلاق تالکین شکلی از فانتزی تلخی را بخود می گیرد که یادآور سوارانی سیاه پوش می شود که جز تباهی چیز دیگری را به ارمغان نمی آورند. فقط قدرت او در واژه سازی و زبان ورزی نیست، زبان ها آینه ای از کردار انسان ها می شوند. انسان هایی که خود را در پس نقاب هیولاها و سایر جانداران اساطیری پنهان کرده اند.

فیلم بخوبی ذهن و عین را با هم ترکیب می کند. عینیتی که زندگی پر فراز و نشیب تالکین را به نمایش می گذارد و ذهنیتی که بازتاب همان زندگی و تجربیات در دنیای اساطیرگونه ای است که تالکین در فانتزی بزرگش خلق نموده است. از دیدگاه نوروسینما فیلم بخوبی ذهن ما را درگیر همین دو فضا کرده و سبب می شود که این دو فضا در ذهن ما یکی شود. دیگر تالکین جدا از داستان هایش نیست. خود تالکین هم به حماسه هایش پیوسته است. و این قدرت سینماست که می تواند جهانی تازه و مملو از شگفتی را در برابر ما به نمایش بگذارد. توجه به این نکات حرفهای تازه ای را در مورد نوروسینما به ما می گوید. اینکه هر فیلم می تواند محلی برای بحث و موردی برای بررسی باشد. البته باید از این فراتر رفت : هر فیلم می تواند در آزمایشگاه علوم اعصاب مورد بررسی قرار گیرد. اینکه فیلمی عین و ذهن را یکی کرده و جانداران اساطیری را وارد عینیت ما می کند حتما مابازاهای جالبی در سیستم پردازش مغزی ما دارد که باید مورد واکاوی قرار گیرد. اینگونه نوروسینما به رشد درک ما از مغزمان و چگونگی عملکرد آن یاری می رساند.

یادداشت تحلیلی به قلم دکتر عبدالرضا ناصرمقدسی، هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و معاون پژوهشی مرکز تحقیقات ام اس